Avrupa Birliği’nde büyük şirketlerin satılmayan giyim, moda aksesuarı ve ayakkabıları imha etmesini yasaklayan düzenleme 19 Temmuz itibarıyla yürürlüğe girdi. Yeni kurallarla şirketlerin fazla stokları öncelikle indirimli satış, alternatif kanallar, bağış, onarım, yenileme veya geri dönüşüm yoluyla değerlendirmesi gerekiyor.
Avrupa Birliği, perakende ve moda sektöründe satılmayan ürünlerin imha edilmesini önlemeye yönelik yeni düzenlemeyi yürürlüğe aldı. 19 Temmuz 2026 itibarıyla büyük şirketler, satılmayan giyim ürünleri, moda aksesuarları ve ayakkabıları imha edemeyecek.
Yeni düzenleme, Avrupa Birliği’nin sürdürülebilir ürün politikalarının temelini oluşturan Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) kapsamında hayata geçirildi. Düzenlemeyle kullanılabilir durumdaki ürünlerin doğrudan atık haline gelmesinin önüne geçilmesi ve moda sektöründe daha döngüsel bir perakende modelinin teşvik edilmesi hedefleniyor.
Şirketler fazla stokları farklı kanallarla değerlendirecek
Yeni kurallara göre şirketlerin satılmayan ürünleri öncelikle satışa sunması gerekiyor. Bu kapsamda indirimli satışlar, alternatif satış kanalları ve farklı pazarlar kullanılabilecek.
Şirketler ayrıca ürünleri hayır kurumlarına veya sosyal girişimlere bağışlayabilecek. Onarım, yenileme, yeniden üretim ve geri dönüşüm de satılmayan ürünlerin değerlendirilmesi için kullanılabilecek yöntemler arasında yer alıyor.
İmha ise yalnızca sınırlı durumlarda mümkün olacak. Güvenli olmayan veya hasarlı ürünler, sahte ürünler, fikri mülkiyet haklarını ihlal eden ürünler ya da hayır kurumları ve bağış programları tarafından kabul edilmeyen ürünler belirli koşullar altında imha edilebilecek.
Büyük şirketler için başladı, orta ölçekli işletmelere 2030’da uygulanacak
19 Temmuz 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yasak, 250’den fazla çalışanı ve yıllık 50 milyon avronun üzerinde net cirosu bulunan büyük şirketleri kapsıyor.
Orta ölçekli şirketler ise aynı kurallara 19 Temmuz 2030 tarihinden itibaren tabi olacak. Küçük işletmeler ve mikro işletmeler düzenlemenin kapsamı dışında tutuluyor.
Düzenlemeye tabi şirketlerin imha edilen ürünlerle ilgili yıllık rapor yayımlaması ve kayıtlarını 5 yıl boyunca saklaması gerekiyor. Ulusal makamlar tarafından gerçekleştirilecek denetimlerde kurallara uymayan şirketlere para cezası uygulanabilecek.
Moda perakendesinde stok yönetimi yeniden şekilleniyor
AB’nin yeni düzenlemesi, özellikle hızlı moda sektöründe üretim, stok ve satış süreçlerinin yeniden değerlendirilmesine yol açabilir. Artan online alışveriş ve iade oranları, satılmayan ürün miktarının büyümesinde önemli rol oynarken, şirketler için stok yönetimi ve ürün yaşam döngüsü daha kritik hale geliyor.
Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre Avrupa’da piyasaya sunulan tekstil ürünlerinin yaklaşık yüzde 4 ila yüzde 9’u kullanılmadan imha ediliyor. Bu durum her yıl yaklaşık 264 bin ila 594 bin ton tekstil ürününün yok edilmesi anlamına geliyor.
Yeni düzenleme ile birlikte perakende şirketlerinin fazla stokları daha erken aşamalarda yönetmesi, ürünleri farklı satış kanallarına yönlendirmesi ve indirim, bağış, ikinci el, onarım ve geri dönüşüm seçeneklerini daha etkin kullanması bekleniyor.
AB, yeni uygulamayla yalnızca tekstil atıklarını azaltmayı değil, ürünlerin üretiminde kullanılan ham madde, su, enerji ve iş gücünün de boşa gitmesini önlemeyi amaçlıyor. Düzenleme, moda sektöründe daha sürdürülebilir ve döngüsel bir perakende modeline geçişin ilk somut adımlarından biri olarak öne çıkıyor.
